Storytelling in educatie

De functie van nieuwsgierigheid

Nieuwsgierigheid is een eigenschap die we bij onze geboorte al meekrijgen. Een mens wil van nature graag weten en heeft, zoals filosoof en psycholoog William James het ooit noemde, een verlangen om te begrijpen wat het niet begrijpt. Begrijpen neemt namelijk onzekerheden weg en geeft ons meer grip op het leven en de wereld om ons heen. Het helpt ons overleven.


Nieuwsgierig zijn heeft een belangrijke functie bij het oplossen van dat ‘niet weten’. Het motiveert ons om op zoek te gaan naar een antwoord op onze vragen, nieuwe dingen uit te proberen en te onderzoeken, om op die manier het gat in onze kennis te vullen. 


Voor het inzetten van onze nieuwsgierigheid en het vinden van oplossingen, worden we overigens rijkelijk beloond. Uit hersenscans van o.a. Von Stuber blijkt namelijk dat bij het stimuleren van de nieuwsgierigheid de hersengebieden die reageren op beloning en plezier oplichten. Antwoorden vinden op onze vragen geeft ons dus een goed gevoel. Ook in de hippocampus, het hersengebied dat betrokken is bij het maken van herinneringen, vindt er een toename in activiteit plaats. Op deze manier wordt onze nieuw verworven informatie vast gehouden.


Waardoor worden we nieuwsgierig en hoe houden we die nieuwsgierigheid in stand?

We kunnen dus best stellen dat nieuwsgierigheid een cruciale rol speelt bij het leren. Maar hoe maak je de leerlingen in je klas nou nieuwsgierig? 


Tip 1: Creëer gaten in kennis door informatie achter te houden, waardoor leerlingen zelf op zoek willen gaan naar het stukje ontbrekende informatie. 


Zoals ik al eerder schreef willen we graag het ‘niet weten’ oplossen of zoals de information gap theory van Loewenstein het noemt, we willen graag de kloof in onze kennis dichten. Zo’n kloof prikkelt onze nieuwsgierigheid en zet ons aan om op zoek te gaan naar informatie. 

Er zijn diverse manieren om informatie achter te houden; Je kunt bijvoorbeeld informatie verbergen (Als voorbeeld: je maakt een cruciaal ingrediënt in het recept voor het maken van brood onleesbaar) Je kunt ook informatie die komen gaat niet vertellen (door bijvoorbeeld te stoppen met het voorlezen van een verhaal op het spannendste moment), en ook een verbod op bepaalde kennis kan de nieuwsgierigheid stimuleren (door bijvoorbeeld te zeggen dat het beter is dat ze dat ene boek uit de kast niet pakken, omdat de informatie in het boek vast nog te moeilijk voor ze is). Kijk dan maar eens, wat er gebeurt.


Voorwaarden

Het creëren van kloven moet overigens wel aan een aantal voorwaarden voldoen. Op de eerste plaats moeten de leerlingen zich bewust zijn van een kloof in hun kennis. Schuif je het recept met het missende ingrediënt zo onder de neus van de leerling, dan zal het nietsvermoedend aan de slag gaan en er pas tijdens of na het bakproces achterkomen dat er iets mis is, maar wat? Maak je het ingrediënt echter onleesbaar, dan is de kloof direct zichtbaar.


Verder mag een kloof niet te groot en niet te klein zijn. Wanneer een kloof te klein is zal de nieuwsgierigheid van de leerling niet voldoende gestimuleerd worden, omdat de nieuw te verwerven kennis teveel lijkt op dat wat het al weet. Is de kloof echter te groot, dan zal de leerling het als te moeilijk ervaren en zijn aandacht liever op iets anders richten.


Weet een leerling nog helemaal niets over het onderwerp, dan zal het ook geen nieuwsgierigheid ervaren. Je zult de leerlingen dus van voldoende voorkennis moeten voorzien.


Conceptueel conflict

Ook de theorie van Daniel Berlyne (de grondlegger van het nieuwsgierigheidsdenken) vertelt ons wat nieuwsgierig maakt. In zijn theorie staat het conceptueel conflict centraal. Een conceptueel conflict ontstaat, wanneer nieuwe kennis onze verwachtingen of wereldbeeld verstoort, omdat deze het tegendeel beweert. De uitkomst verrast ons en maakt ons nieuwsgierig. We willen dan graag uitzoeken hoe het nu werkelijk zit.


Tip 2: Maak gebruik van een conceptueel conflict. Zeg bijvoorbeeld dat er mensen bestaan die woorden kunnen ruiken of dat er een vis bestaat die over het land kan lopen. Leerlingen willen vast uitzoeken hoe dit nu precies zit, omdat het niet klopt met de verwachtingen die zij over deze onderwerpen hebben.


Nieuwe dingen

In één van zijn onderzoeken toonde Berlyne verder aan dat ratten liever een nieuwe baan van een doolhof in lopen dan een bekende. Iets nieuws kan de nieuwsgierigheid dus ook enorm stimuleren.


Tip 3: Gebruik regelmatig onbekende materialen, waarmee leerlingen kunnen experimenteren. Leg eens ander constructiemateriaal in de bouwhoek, laat leerlingen een oude radio uit en in elkaar schroeven of laat ze eens experimenteren met een nog nooit eerder ingezette app.


Leer nieuwsgierig te zijn

Hoewel het goed is om als docent de nieuwsgierigheid van de leerlingen te stimuleren, is het net zo belangrijk om leerlingen te leren hoe ze zichzelf nieuwsgierig kunnen maken en kunnen houden. Op die manier hebben ze niemand anders nodig om actief op zoek te gaan naar nieuwe informatie of het aanleren van nieuwe vaardigheden. 


Tip 4: Leer leerlingen meer en betere vragen te stellen, zodat zij hun eigen nieuwsgierigheid brandend kunnen houden.


En tot slot misschien wel de belangrijkste tip:


Tip 5: Wees zelf nieuwsgierig. Want nieuwsgierige leerlingen vragen om een nieuwsgierige docent.




Een handige pdf met de belangrijkste informatie en de tips op een rij, vind je onder de download knop.




Wil je meer te weten komen over growt en fixed mindset, kijk dan eens naar deze boeken*:

* Dit zijn affiliatelinks

Nieuwsgierigheid

© Tekst en afbeeldingen Take a Note 2020

m.u.v. de boekcovers